على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1261

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و به فارسى اوشان گويند . حفرة ( hofrat ) ا . ع . كنده و كاويده . و سوراخ . و قبر . ج : حفر . حفرد ( hefred ) ا . ع . دانهء گوهر . و گياهى . حفره ( hofre ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مغاك و گودال و كريشك . حفرى ( hefr ) ع . ج . حفراة . حفز ( hafz ) م . ع . حفزه حفزا ( از باب ضرب ) : از پس پشت وى چيزى سپوخته راند او را . و حفزه بالرمح : نيزه زد او را . و حفزه عن الامر : شتابانيد او را و وا جنبانيد . و حفز الليل النهار : راند شب روز را . و حفز المراة : جماع كرد با زن . حفز ( hafaz ) ا . ع . نهايت و هنگام در رسيدن چيزى . حفس ( hafs ) م . ع . حفس حفسا ( از باب ضرب ) : خورد . حفش ( hafc ) م . ع . حفش السيل حفشا ( از باب ضرب ) : گرد آمد توجبه از هر طرف بيك جاى . و حفش السيل الموضع : بر كند توجبه آنجاى را . و حفش المطر وجه الارض : خراشيد باران روى زمين را . و نيز حفش : برآوردن . و كوشيدن . و گرد آوردن . و پى در پى خوش رفتن اسب . و گرد آمدن قوم بر كسى و راندن . حفش ( hefc ) ا . ع . دوكدان . و سله . و خانه‌اى بسيار خرد كه سقف آن نزديك باشد . و خانه‌اى از گليم مو . و كوهان . و فرج . و درج . و چيز سوده و كهنه و ظروف شكسته و به كار ناآينده از شيشه و جز آن . و جوال كلان و كهنه . خ : احفاش . حفش ( hafac ) م . ع . حفش السنام حفشا ( از باب سمع ) : ريش گرديد پيش كوهان از اسفل تا اعلا و بن آن هنوز سالم ماند . و حفشت المراة لزوجها الود : دوستى ظاهر كرد زن براى شوهر خود . و حفشت السماء : در ساعت باران بسيار باريد آسمان . حفش ( hafec ) ص . ع . بعير حفش السنام : شترى كه پيش كوهانش از بالا تا پائين ريش باشد . حفشاء ( hafc ' ) ص . ع . ناقة حفشاء : ناقه‌اى كه پيش كوهانش از بالا تا پائين ريش باشد و كذلك ناقة حفشاء السنام . حفشة ( hafecat ) ص . ع . ناقة حفشة بمعنى ناقه حفشاء مىباشد . و كذلك : ناقة حفشة السنام . حفص ( hafs ) ا . ع . زنبيل كوچك چرمين كه بدان چاه را پاك كنند . ج : احفاص و حفوص . و بچهء شير و به كنى النبى صلى اللّه عليه و آله عمرا رضى اللّه عنه . و از اعلام است . حفص ( hafs ) م . ع . حفصه حفصا ( از باب ضرب ) : جمع كرد آن را و حفص الشيئ من يده : انداخت آن چيز را از دست خود . حفص ( hafas ) ا . ع . خستهء نبق و دولانه و مانند آن . حفصة ( hafsat ) ا . ع . كفتار ماده . و نام دختر عمر رضى اللّه عنه ام المؤمنين . و ام حفصة : ماكيان . حفصية ( hafsiyyat ) ا . ع . طايفه‌اى از تازيان . حفض ( hafz ) م . ع . حفضه حفضا ( از باب ضرب ) : انداخت آن را از دست . و حفض العود : خم داد چوب را . حفض ( hafaz ) ا . ع . قماش خانهء آماده كرده شده براى بار كردن . و شترى كه قماش خانه به روى بار كنند . و خانهء موئين با ستون و طنابها . و حامل علم . و شتر نر ضعيف و ستون خيمه . ج : حفاض و احفاض . المثل : يوم بيوم الحفض المجور : اين مثل را در شماتت بنكبتى گويند كه رسيده باشد و الاصل فيه كان لرجل عم قد كبر و كان ابن اخيه لا يزال يدخل بيت عمه و يطرح متاعه بعضه على بعض فلما كبر ادرك له بنواخ فكانوا يفعلون به مثل ما فعل بعمه فقال ذلك اى هذا ما فعلت انا بعمى . حفضاج ( hefz j ) و حفضج ( hefzej ) ا . ع . مرد بسيار گوشت فروهشته شكم . حفضجة ( hafzajat ) م . ع . ما حفضج حفضجة ( مجهولا ) : فربه نشد . حفظ ( hefz ) م . ع . حفظه حفظا ( از باب سمع ) : نگهبانى كرد آن را . و حفظ القران : ياد گرفت قرآن را و از بر كرد . و حفظ المال : چرانيد شتران و گوسپندان را . حفظ ( hefz ) ا . ع . ياد و هوشيارى . حفظ ( hefz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نگاهبانى و محافظت و پاسبانى و توجه و بازداشت از چيزهاى ناشايست . و حبس و قيد و بند . و خاطرنشان و ذهون و ياد و بر و كفالت . و احتياط و حزم . و حفظ مراتب : ملاحظهء آداب و رسوم و شئون اشخاص معين . و حفظ الغيب : پاس خاطر غايب داشتن . حفظة ( hefzat ) ا . ع . حميت و خشم . حفظة ( hafazat ) ع . ج . حافظ . و فرشتگان نگهبان و نويسندگان اعمال . حفف ( hafaf ) ا . ع . جانب و نشان و پى . و سختى عيش و كمى مال . و كوتاه با قدرت . و جاء على حفف امر اى ناحيته . حفل ( hafl ) ا و ص . ع . گروه مردم . يق : عنده حفل من الناس يعنى گروهى از مردم .